Xριστουγεννιάτικα έθιμα στην Eλλάδα: Ζάκυνθος

Το χριστόψωμο και το γιορτινό τραπέζι

Ζάκυνθος, ένα νησί  από τα Επτάνησα, για πολλούς  αιώνες σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών. Στη διαδρομή του χρόνου για τα έθιμα και τις παραδόσεις, οι επιρροές ήταν πολλές, τόσο από την ορθόδοξη εκκλησία όσο και από την καθολική. Επίσης μεγάλο ρόλο έπαιξε η κυριαρχία των Λατίνων, Ενετών, Γάλλων και Άγγλων που οι επιδράσεις πέρασαν σταδιακά στα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα μέσα από την άρχουσα τάξη  και αφομοιώθηκαν από τον απλό λαό.

Το χριστόψωμο ή  κουλούρα Ζακυνθινή

χριστουγεννιάτικα έθιμα στην ελλάδα, Ζάκυνθος«Που αλλού σε κόβουν με χαρές και σμπάρα
και με ούρα,Χριστοπαραμονιάτικη
του τόπου μου κουλούρα;» Ιωάν. Τσακασιάνος

Το χριστόψωμο ή η κουλούρα σ’ όλη την Ζάκυνθο κοβόταν παραμονή Χριστουγέννων. Το ίδιο έθιμο διατηρείται μέχρι σήμερα. Περιείχε αλεύρι ντόπιο, κανελλογαρύφαλα, λάδι, κρασί, γλυκάνισο και την πλάθανε με σουσάμι. Όσα άτομα ήταν τόσα καρύδια ολόκληρα βάζανε επάνω. Κάτω από ένα καρύδι έβαζε η νοικοκυρά το «ύβρεμα». Σ’ ένα ποτήρι βάζανε λάδι και κρασί και το έριχναν πάνω στη κουλούρα την οποία ο νοικοκύρης την κράταγε πάνω από την φωτιά που πριν είχαν κάψει ξύλο από σκίνο, ελιά και κυπαρίσσι, και την σταύρωνε. Όσο μεγαλύτερη είναι η φλόγα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η τύχη.»από το βιβλίο της Αλεξάνδρας  Κατσαίτου –Κοινωνικός και πνευματικός Βίος Κεριωτών».
Όλοι μαζί ψάλλουν το τροπάρι.

Η Γέννησις σου Χριστέ ο Θεός ημών, ανέτει­λε τω κόσμω το φως το της γνώσεως, εν αυ­τή γαρ οι τοις άστροις λατρεύοντες, υπό α­στέρος εδιδάσκοντο, σε προσκυνείν τον Ήλιον της δικαιοσύνης και σε γινώσκειν εξ ύψους Ανατολήν. Κύριε δόξα σοι

Συγχρόνως ακούγονται πυροβολισμοί σε όλη την Ζάκυνθο σε διαφορετική ώρα ο ένας από τον άλλον. Την κουλούρα την έκοβαν σε τόσα κομμάτια όσα ήταν και τ’ άτομα στην οικογένεια. ΄Έκοβαν και ένα παραπάνω που ήταν «τση γωνιάς», – κουζίνας, γιαυτό και η κουλούρα λεγότανε και «κουλούρα της γωνιάς».

Το γιορτινό τραπέζι  της παραμονής των Χριστουγέννων.

Στο  χριστουγεννιάτικο δείπνο της παραμονής  έτρωγαν  μπρόκολο, κυδώνι και «κατσάμπα» (πεπόνι χειμωνιάτικο), τα οποία ήταν κρεμασμένα από την «κόρδρα» ή το «μπουρντουνάρι» δηλαδή το χοντρό ξύλο της σκεπής  «από το βιβλίο της Αλεξάνδρας  Κατσαίτου –Κοινωνικός και πνευματικός Βίος Κεριωτών»

…..Στη συνέχεια σύμφωνα με το έθιμο οι νοικοκυρές έχουν βράσει από νωρίτερα μπρόκολα με σέλινο και τα «κενώνουνε» – σερβίρουνε  ζεστά με αρκετό ζουμί. Παλαιότερα αναφέρεται ότι: το γιορτινό τραπέζι αποτελείται σε όλο το νησί από Verzotta (βερτζότα) είδος λάχανου, ελιές, ταραμά, χαβιάρι, σελινόριζα, ενώ σαν φρούτο σερβίριζαν κορινθιακές σταφίδες και κυδώνια. « από το βιβλίου της ΜΑΡΙΑ Δ. ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΥ Παραδοσιακή Ζακυνθινή  Κουζίνα»

Στα Ριζοχώρια και κυρίως στο χωριό Καταστάρι, έως και σήμερα, την παραμονή των Χριστουγέννων τοποθετούν στην φωτιά δύο ξύλα σταυρωμένα, ονομαζόμενα «πελεκούδες». Το ένα εξ’ αυτών ήταν μακρύ και πολύ χοντρό, το οποίο ονόμαζαν «δωδεκαημερίτη». Τα ξύλα που έκαιγαν παλαιότερα τα ονόμαζαν και «Νεόνυμφους», όπου την στάχτη, όποιος ήθελε να βλάψει το ζευγάρι και να το βρει δυστυχία την έριχνε την ώρα που γινόταν ο γάμος. Το ένα ξύλο το έκαιγαν την παραμονή των Χριστουγέννων και τον «δωδεκαημερίτη» τον έκαιγαν σιγά – σιγά από την παραμονή των Χριστουγέννων για δώδεκα συνεχείς ημέρες. Την στάχτη από το καιγόμενο ξύλο την έριχναν στα κηπευτικά για να τα προστατεύσουν από την μελίγρα. Επίσης ήταν θεραπευτική επάνω στην πληγή. « από το βιβλίου της ΜΑΡΙΑ Δ. ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΥ Παραδοσιακή Ζακυνθινή  Κουζίνα»

Το χριστουγεννιάτικο μενού ανήμερα των Χριστουγέννων και της Παναγίας.

χριστουγεννιάτικα έθιμα στην ελλάδα, ΖάκυνθοςΑνήμερα των Χριστουγέννων, τα χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν πολλά και διάφορα ανάλογα και με την οικονομική κατάσταση του καθενός. Το επίσημο και το παραδοσιακό φαγητό στο χριστουγεννιάτινο μενού ήταν το αυγολέμονο (μοσχάρι ή κότα) και αυτό έχει μείνει μέχρι σήμερα.  Απαραίτητα επίσης ήταν το ντόπιο λαδοτύρι, άφθονο σπιτικό κρασί κόκκινο ή βερντέα και στη μέση του τραπεζιού το χριστόψωμο. Σε διάφορα χωριά της Ζακύνθου Παντοκράτορα και Λιθακιά ανήμερα των Χριστουγέννων,  υπάρχει το έθιμο, να μαγειρεύουν πρασοσέλινο με κρέας μοσχάρι.

Την άλλη μέρα της Παναγίας – έθιμο και αυτό-  ψήνουν τη  γαλοπούλα με πατάτες.

Σ’ όλη τη Ζάκυνθο γιορτάζουν οι Παναγιώτηδες. Τις τηγανίτες οι εορταζόμενοι τις κάνανε το προηγούμενο βράδυ (δηλαδή Χριστούγεννα βράδυ).

Χριστουγεννιάτικα έθιμα στην Ελλάδα: Συνταγή για χριστόψωμο ή κουλούρα Ζακυνθινή

Υλικά :

2 κιλά αλεύρι (1 κιλό μαλακό και 1 κιλό σκληρό)
3 φλιτζάνια τσαγιού λάδι
1/2 φλιτζάνι τσαγιού κρασί
3 κουταλάκια γλυκού αλάτι
κανέλλα, γαρίφαλο, γλυκάνισο
2 φλιτζάνια τσαγιού καρύδι και αμύγδαλο χονδροκομμένο
λίγο σουσάμι
νερό όσο πάρει
προζύμι ή μαγιά μπύρας (στο μέγεθος κουτιού σπίρτων)

Εκτέλεση:

Σε μια λεκάνη τρίβουμε το αλεύρι με το λάδι και το κρασί με τα χέρια μας, αυτό το λέγανε «ανάπιασμα». Το μίγμα παίρνει ένα κιτρινωπό χρώμα.

Κάνουμε μια λακκούβα στη μέση του μίγματος αυτού και βάζουμε όσο νερό παίρνει για μια μαλακή ζύμη. Στη λακκούβα αυτή προσθέτουμε και λιώνουμε τη ζάχαρη και τη μαγιά. Αρχίζουμε να το ζυμώνουμε για πολύ ώρα μέχρι να γίνει μια μαλακή ζύμη, προσθέτουμε αν χρειάζεται ακόμα λίγο ζεστό νερό και λιγάκι λάδι για να μην κολλάει, αυτό το τελευταίο λίγο νερό λέγεται «γαλάκτισμα».  Προσθέτουμε επίσης τα αμύγδαλα, τα καρύδια, τις σταφίδες, την κανέλλα, το γαρύφαλλο και το γλυκάνισο και τα ζυμώνουμε για λίγο ακόμα. Το πλάθουμε βάζοντας και το σουσάμι και το αφήνουμε σε ζεστό μέρος για να φουσκώσει σκεπασμένο «το πίθωμα»* (η ζύμη αυτή όταν φουσκώσει θα γίνει περίπου διπλάσια στο πάχος). Όταν φουσκώσει το βάζουμε σε προθερμασμένο φούρνο, ψήνετε στους 180 βαθμούς για μια ώρα και ένα τέταρτο περίπου.

Εγώ θα συμπληρώσω απο πληροφορίες φίλων, ότι βγαίνοντας απο το φούρνο όπως είναι το χριστόψωμο ζεστό, το αλείφουμε με πηχτό ζαχαρόνερο και του ρίχνουμε μικρά χρωματισμένα κουφετάκια και σουσάμι.

Ευχαριστώ πολύ την Αλεξάνδρα Κατσαίτου, ξενοχωρίτισσα , αλλά παθιασμένη Ζακυνθινιά, που με τόση αγάπη μάζεψε υλικό για τα έθιμα και τις παραδόσειςτης  Ζακύνθου και μας τα παρουσίασε μέσα απο το βιβλίο της «Κοινωνικός και πνευματικός Βίος Κεριωτών» . Στη λαογραφική αυτή έρευνα απονεμήθηκε το Β’ βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 2005.

Πολλά θέματα επίσης πήρα από το βιβλίο της ΜΑΡΙΑ Δ. ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΥ » Παραδοσιακή Ζακυνθινή  Κουζίνα»

Περιμένω συνταγές σας. Την κουλούρα θα τολμήσω να την κάνω, πληροφορίες και φωτογραφίες σίγουρα θα έχουμε.

Τέλος θέλω να σας πω ότι το άρθρο είναι αφιερωμένο στον πατέρα μου, που με τόση διάθεση κάθε χρόνο τηρούσε τα Ζακυνθινά έθιμα, η δε κουλούρα ερχότανε ανελλιπώς στην Αθήνα.  (Μπαμπά μας λείπεις!!!)

 

Social Share Toolbar

Σχετικά άρθρα:

5 Responses to Xριστουγεννιάτικα έθιμα στην Eλλάδα: Ζάκυνθος

  1. Μια αρκετά καλή και εύστοχη η παρουσίαση των Ζακυνθινών Χριστουγεννιάτικων φαγητών και εθίμων, τα οποια θα πρέπει να διατηρήσουμε όσο γίνεται. Ευχομαι στην Λίλιαν να συνεχισει με αγάπη αυτό που έχει αρχίσει.

    ΚΟΛΟΚΟΤΑΣ ΠΑΥΛΟΣ 21 Δεκεμβρίου 2012 at 13:58 Απάντηση
    • Σ ευχαριστώ Παύλο για τα καλά λόγια σου. Αξίζει τον κόπο η φροντίδα και η προβολή(η καλή!!!) αυτού του νησιού που όλοι εμείς αγαπάμε.Ναι θα προσπαθήσω να αναφερθώ και σ άλλα θέματα για τη Ζάκυνθο και εύχομαι οι φίλοι Ζακυνθινοί να με βοηθήσουν σ αυτό. Καλές γιορτές!!

      admin 21 Δεκεμβρίου 2012 at 14:49 Απάντηση
  2. Λίλιαν,πολύ ενδιαφέροντα τα έθιμα της Ζακυνθούλας μας! Δυστυχώς δεν τα γνώριζα…και επί πλέον δεν έτυχε να βρεθώ Χριστούγεννα στο νησί.
    Αυτό που θυμάμαι από τον μπαμπά μου μόνο, είναι ότι ήθελε οπωσδήποτε ανήμερα «του Χριστού» την παχιά-παχιά σουπίτσα της γαλοπούλας!!!!!
    Θα επιχειρήσω να φτιάξω το Χριστόψωμο…..

    Ελισάβετ Πλέσσα 21 Δεκεμβρίου 2012 at 22:17 Απάντηση
    • Είναι ωραία να τιμάς τα έθιμα της πατρίδας σου. Και εγώ απο το μπαμπά μου θυμάμαι πολλά και πιστεύω ότι πρέπει να κρατάμε τη συνέχεια.

      admin 22 Δεκεμβρίου 2012 at 18:44 Απάντηση
  3. μεγαωσα με αυτα τα εθημα στην Γαστουνη , χωρισ να ξερω οτι ηταν ζακυνθηνα, παρ οτι ηξερα οτι ειμαστε ζακυνθηνοι στην καταγωγη ,πριν απο 130 χρονια.θυμαμαι εντονα τον πατερα μου να καβει παραμονη την χριστοκουλουρα στο τζακι ,μας και να περιμενω με αγωνια που θα πεσει το φλουρι,. επισης καθε πρωτοχρονια το πρωι τρωγαμε λουκουμαδεσ για να ειναι γλυκοσ ο χρονοσ,αυτο δεν ξερω αν ειναι ζακυνθηνο εθιμο.
    θα προσπαθησω και γω φετοσ να ακανω χριστοψωμο.
    να ειστεολοι καλα

    παναγαρης θανασης 27 Ιουλίου 2013 at 00:43 Απάντηση

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

 

Βρείτε μας: